Nederland heeft er een bijzonder familiemuseum bij. Het nieuwe Waterliniemuseum Fort bij Vechten in Bunnik brengt de geschiedenis en werking van de Waterlinie letterlijk tot leven. Royal HaskoningDHV was verantwoordelijk voor constructie, bouwfysica en installatieadvies, en maakte hiermee het bijzondere ontwerp van architect Anne Holtrop mogelijk.


©Volkskrant

Ondergronds museum met maquette van de waterlinie

Beleving staat centraal in het nieuwe Waterliniemuseum. Middenin het museumgebouw vind je een 50 meter openlucht maquette van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Bezoekers kunnen deze zelf onder water zetten en zo letterlijk ervaren hoe de Waterlinie in het verleden ingezet kon worden als verdedigingsmechanisme. Dit zorgde meteen voor installatietechnische uitdagingen. Installatieadviseur Geert Filippini van Royal HaskoningDHV: “De maquette moest veilig en snel onder water gezet en weer droog gelegd kunnen worden. Daarnaast moesten we rekening houden met strenge veiligheidseisen; algengroei of legionellavorming is uiteraard geen optie. Met creatieve en slimme oplossingen hebben we als het ware een miniwaterlinie kunnen realiseren.

Daarnaast ligt het museum volledig onder de grond, wat inhoud dat je beperkte ruimte hebt om de installaties te plaatsen. Maar dit biedt ook kansen. Door het gebouw goed te isoleren, gebruik te maken van zeer efficiënte warmteterugwinning en CO2-regeling op de ventilatielucht, is er een minimale behoefte aan warmte in het gebouw. Zo vormt de warmte van de bezoekers de natuurlijke bron van verwarming, het museum houdt zich als het ware zelf warm. Ook gebruiken we speciale LED-verlichting om de aanwezige vleermuizenpopulatie niet te storen.”

Om de overblijfselen van het archeologisch monument niet te beschadigen, was een fundering met palen geen optie. Na uitvoerig geotechnisch onderzoek en 3D-modellering van de constructie bleek een fundering op staal met een brede funderingsvoet het ontwerp toch mogelijk zonder de archeologische laag te raken.

Bouwen op een archeologisch monument

Dat het museum gedeeltelijk onder de grond ligt, zorgde naast installatietechnische ook voor constructieve uitdagingen. Constructeur Jeroen Luttmer van Royal HaskoningDHV: “Het museum is gebouwd op een wettelijk Nationaal archeologisch monument. Onder het fort ligt de Romeinse Vicus gelegen, het dorp naast het Romeinse Castellum. Om eventuele overblijfselen niet te beschadigen, hadden we op veel plekken niet meer dan 30 centimeter ruimte voor de fundering. Het opvangen van de hoge (horizontale) gronddrukken was een bijkomende complexiteit. Omdat het museum als het ware is opgebouwd als een ‘doos zonder deksel’ heb je voldoende stevigheid nodig om te zorgen dat de wanden niet naar binnen vallen. Door middel van 3D-simulaties hebben we deze complexe puzzel heel precies kunnen berekenen. Daarnaast koos de architect voor natuurlijke ronde vormen en natuurlijke kleuren en materialen. Hiervoor zijn we op zoek gegaan naar een betonsoort die de kleur en grondlagen zo goed mogelijk imiteert. In nauwe samenwerking met de aannemer en betonleverancier hebben we dit kunnen realiseren, wat de beleving voor de bezoekers ten goede komt. Onze opdrachtgevers wilden het ontwerp van de architect zoveel mogelijk in tact laten. Dankzij slimme oplossingen in de constructie en materiaalgebruik, hebben we nagenoeg geen concessies hoeven doen.“


Door grondboringen en samendrukkingsproeven, konden de maximaal te verwachten zettingen naar beneden bijgesteld worden tussen de 10 en 70 mm. Het toepassen van zettingsvoegen was niet gewenst vanuit de architect, hierdoor is er gekozen om in de krachtswerking van de wanden en de breedte van de funderingsvoet rekening gehouden met deze zettingen. Een combinatie van grondankers en de ringwerking van de dakvloer en maquettevloer zorgen voor evenwicht.

Het Waterliniemuseum Fort bij Vechten is gerealiseerd door gemeente Bunnik, Staatsbosbeheer, Nieuwland en de provincie Utrecht in nauwe samenwerking met de provincies Gelderland, Noord-Brabant, Noord-Holland en Zuid-Holland.