Zandmotor. Copyright: Joop van Houdt / Rijkswaterstaat
Zandmotor. Copyright: Joop van Houdt / Rijkswaterstaat

De zandmotor verzorgt het kustonderhoud voor een lange termijn (meer dan 20 jaar), waarvoor een erg groot volume zand wordt gesuppleerd (meer dan 20 miljoen m3) en de suppletie wordt gecombineerd met het stimuleren van recreatie en natuurontwikkeling.

De uitdaging

De helft van Nederlandse kust wordt beschermd door natuurlijke duinen en de Randstad vrijwel geheel. Voor het behoud van deze duinen en de kustlijn wordt periodiek zand gesuppleerd. Naar verwachting neemt als gevolg van klimaatverandering de suppletiebehoefte toe. De periodieke suppletie leidt ook tot vernietiging en verstoring van het bodemleven. Met het toenemen van de suppleties wordt het oppervlak dat wordt verstoord en vernietigd groter en de periode voor herstel tussen suppleties ook steeds korter. Periodieke suppleties over grotere lengten van de kust en in kleinere hoeveelheden is verhoudingsgewijs duur. Het suppleren van grotere hoeveelheden zand is goedkoper en leidt tot minder verstoring van het bodemmilieu. Grotere suppleties bieden ook mogelijkheden om actief de kust te vormen ten behoeve van recreatie en natuur. Een grote suppletie geeft dus perspectief op een kostenbesparing, minder verstoring van het bodemleven en meerwaarde voor recreatie en natuur. Het Nederlandse Nationale Innovatie Platform heeft daarom voorgesteld dit concept verder te verkennen en daartoe de pilot Zandmotor in te zetten langs de Nederlandse kust. Dit is opgepakt door Rijkswaterstaat en de provincie Zuid-Holland.

De oplossing 

Een Zandmotor is een suppletie met een volume voldoende groot om voor langere tijd de kust van voldoende zand te voorzien. Dit grote volume wordt op een locatie gelegd van waaruit het zand met kustprocessen over een groter deel van de kust wordt verspreid. De aanleg is door de omvang en doordat veel zand op een enkele locatie wordt gesuppleerd eenvoudig en goedkoop. Internationaal wordt al op meerdere plaatsen gebruik gemaakt van 'feeder berms' en 'feeder beaches'. De zandmotor zoals aangelegd voor de Delflandse kust is echter uniek. Er wordt geanticipeerd op het kustonderhoud voor een lange termijn (meer dan 20 jaar), er wordt een erg groot volume gesuppleerd (meer dan 20 miljoen m3) en de suppletie wordt gecombineerd met het stimuleren van recreatie en natuurontwikkeling. Belangrijk is ook dat na de aanleg een omvangrijk monitoringsprogramma is gestart om meer kennis op te doen over kustprocessen, natuurlijke duinvorming, effecten op het bodemleven en de wijze waarop de zandmotor ook door mensen wordt beleefd en gebruikt.
Royal HaskoningDHV was betrokken bij het ontwikkelen van guidelines voor het ontwerp van een zandmotor als onderdeel van het innovatieprogramma Building with Nature. Verder heeft Royal HaskoningDHV het definitief ontwerp gemaakt en het milieueffectrapport (MER), de maatschappelijke kosten- en batenanalyse (MKBA) en een programma voor het monitoren en beheren van de zandmotor opgesteld.

Het resultaat: van Zandmotor naar Zand-strategie

De zandmotor is in 2011 aangelegd en er loopt een omvangrijk onderzoeksprogramma. Royal HaskoningDHV is daar zijdelings bij betrokken. Zo hebben wij een wereldwijde verkenning gedaan naar de mogelijke inzet van een zandmotor als vorm van kustbeheer in andere landen. In Engeland wordt door Royal HaskoningDHV op enkele plaatsen gekeken naar de inzet van een zandmotor. Bij deze studies en projecten is de scope verder verbreed. De zandmotor is een vorm van kustonderhoud en een bouwsteen in een 'toolbox' die gericht is op integrale kustontwikkeling waarbij sterk wordt ingezet op zand. Naast verschillende vormen van kustonderhoud met zand, gaat het daarbij ook om kustverdediging en kustontwikkeling met zand.

Zandmotor. Copyright: Joop van Houdt / Rijkswaterstaat
Zandmotor. Copyright: Joop van Houdt / Rijkswaterstaat