We zitten nu middenin een crisis die ons dagelijks leven ingrijpend beïnvloedt, daar is al veel over gezegd, ook de media staan er boordevol mee, we moeten ons razendsnel aanpassen Zijn we voldoende voorbereid op de volgende crisis? Dat zou zomaar een watercrisis kunnen zijn!

Nederland is/was Waterland?

Zelfs in Nederland, waar het volgens sommigen zo vaak regent, ontstaan soms watertekorten. Dit hebben we in de zomers van 2018 en 2019 gezien. Weinig mensen hadden verwacht dat dit in waterrijk Nederland zou kunnen optreden. Sindsdien wordt er vanuit verschillende organisaties aan scenario’s gewerkt om vast te stellen hoe we in Nederland met watertekorten moeten omgaan. Bij wie moet als eerste de kraan dicht om ervoor te zorgen dat het geen gezondheidsprobleem wordt? Weliswaar niet te vergelijken met Corona maar toch ook een serieus probleem.
En in hoeverre is de industrie voorbereid op eventuele watertekorten? Of op aangescherpte regelgeving omtrent watergebruik? Hoe ver zijn we met waterbesparing? En met hergebruik van water en benutting van reststoffen? Wordt het niet tijd om de afhankelijkheid van externe waterbronnen te verminderen? De kennis en de technologie zijn beschikbaar.

Drijfveren voor waterbesparing en -hergebruik

De drijfveren lijken nog niet altijd sterk genoeg om daadwerkelijk maatregelen door te voeren. Wat de uiteindelijke doorslaggevende drijfveren zijn, verschilt per bedrijf. De vijf belangrijkste drijfveren zijn wetgeving, (afnemende) waterkwaliteit, kosten, duurzaamheid en (verminderde) beschikbaarheid.

Genoeg voorbeelden van watercrises in het buitenland

Op veel plekken in de wereld is al sprake van een watercrisis. Enerzijds komt dat door bevolkingsgroei, economische ontwikkeling en verstedelijking.
Anderzijds is dat het gevolg van klimaatverandering door temperatuurstijging, veranderende neerslagpatronen en zeespiegelstijging. Zuid-Afrika is een bekend voorbeeld van een land met acute waterproblemen. Hier kon ‘Day Zero’ dankzij een serie maatregelen en een beetje hulp van moeder natuur maar ternauwernood worden afgewend. Een ander voorbeeld is de Indiase miljoenenstad Chennai, waar afgelopen zomer de eerste trein 2,5 miljoen liter water kwam brengen en met gejuich werd onthaald.

Watertekorten en waterkwaliteitsissues

In kaarten van het KNMI is weergegeven hoe de droogte, in de vorm van neerslagtekorten, in Nederland zich manifesteert. Het jaar 1976 was extreem droog. Sindsdien zijn er veel watergebruikers, zoals inwoners en industrie, bijgekomen. Het jaar 2019 was vrij droog en 2018 was nog droger. In 2020 zijn de maanden maart en april tot op heden al erg droog; hoe gaat dit verder in aansluiting op de Corona-crisis? Krijgen we dan nieuwe problemen?

Naast de Coronacrisis de watercrisis? | Royal HaskoningDHV

Figuur 1: Neerslag tekort in Nederland in 2020


Naast een tekort aan water wordt ook de kwaliteit van water beïnvloed bij een mindere aanvoer per rivier. Dat is in onderstaande figuur goed te zien.

Naast de Coronacrisis de watercrisis? | Royal HaskoningDHV

Figuur 2: De chloride concentratie gemeten bij de vijf rapportage punten van 2014 - 2018 (Bron: Riwa Jaarrapport De Rijn 2018)


In dit figuur is te zien dat op alle lokaties het zoutgehalte in de zomer toeneemt. In Andijk neemt dit extra toe omdat de invloed vanuit de Waddenzee hier meespeelt. Bij lagere aanvoer wordt het waterpeil in het IJsselmeer aangevuld vanuit de Waddenzee. Toename van het zoutgehalte vindt ook plaats in de Maas en bijbehorende benedenstroomse wateren. Dit verhoogde zoutgehalte kan negatieve effecten hebben op onder andere flora en fauna, maar ook op de proceswaterbereiding. Zijn we daar voldoende op voorbereid? En is het wellicht nodig om, eventueel tijdelijk, om te schakelen naar alternatieve waterbronnen ten tijde van waterschaarste? Denk daarbij aan effluenten van RWZI’s, interne stromen, water van de buren etc.

One Water, meerdere niveau’s

De ambitie van Royal HaskoningDHV is het sluiten van een industriële waterkringloop. Onder de noemer ‘ONE Water’ kiest Royal HaskoningDHV voor een geïntegreerde aanpak op verschillende niveaus. Het eerste niveau is dat van de fabriek. Het gaat dan om het terugdringen van watergebruik, meer hergebruik van water en grondstoffen en het optimaliseren van waterbereiding en -zuivering. Onlangs heeft Royal HaskoningDHV in Polen bekeken hoe een raffinaderij afvalwater kon opwerken om zo tot minder zoute reststromen te komen. En ook bij een brouwerij in Egypte zijn de reststromen onderzocht. Daar hebben we geadviseerd om het afvalwater in te zetten voor irrigatie: cruciaal in Egypte. Omdat stikstof en fosfor uit industrieel afvalwater juist goed is voor landbouwgrond, hoef je die dus niet allemaal uit het afvalwater te halen.

One Water = Samenwerking

Het tweede niveau is samenwerking binnen een industriegebied. Je kunt als bedrijf met je omgeving samenwerken. Bijvoorbeeld door gezuiverd water door te leveren als gebiedswater of aan een branche die het weer als proceswater kan gebruiken. Het is een kwestie van zoeken naar de juiste combinaties. Op het derde niveau draait het om samenwerking in de regio. Een goed voorbeeld daarvan is Boer Bier Water. Hierbij wordt het restwater van Brouwerij Bavaria herverdeeld onder boeren in de omgeving. Het initiatief is onderdeel van het Vlaams-Nederlandse project F2AGRI (effluent to agriculture). Dankzij verschillende technische maatregelen wordt het hergebruik van gezuiverd industrieel restwater (effluent) in de land- en tuinbouw mogelijk gemaakt. Zo wordt in Nederland 1,5 miljoen m3 gezuiverd restwater van de brouwerij gebruikt.

Toenemende droogte

Waterproblemen zijn geen ver-van-mijn-bedshow meer. In Nederland werd in 2019 de drinkwaterinname bij Andijk (West-Friesland) bijna stilgelegd omdat er te veel chloride in het IJsselmeerwater zat (zie figuur 1). En in september van dat jaar sloegen de drinkwaterbedrijven die water uit de Maas gebruiken alarm: de drinkwatervoorziening voor miljoenen Nederlanders dreigde in het geding te komen.

Wees voorbereid

De genoemde voorbeelden zijn echter nog maar de eerste, bescheiden initiatieven. De voortekenen en de droge zomers hebben er nog niet toe geleid dat er op grote schaal naar oplossingen wordt gezocht. Er zijn nog veel te weinig initiatieven, met name om water na gebruik terug in de kringloop te brengen. Veel bedrijven zijn simpelweg nog niet zo ver. Het wordt in rapportages en scenario’s meegenomen, maar dat leidt nog onvoldoende tot concrete actie. Niet zo gek, want we hebben in Nederland meestal genoeg kwaliteitswater voor een lage prijs. In de toekomst is dat niet meer zo vanzelfsprekend. In de droge zomer van 2018 werd op een aantal plekken meer water opgepompt dan volgens de vergunning was toegestaan. Als dat structureel wordt, kan de overheid de levering beperken en waterbesparing opleggen. Anders dan een virus zoals Corona, is er op watertekort veel beter voor te bereiden. Vertaal de vooruitzichten en scenario’s nu al naar de eigen bedrijfssituatie.Niet alleen bij het plannen van investeringen, maar ook door het huidige watergebruik te optimaliseren.

Doe dit samen met toeleveranciers, omgeving en klanten: alleen een gezamenlijke aanpak werkt! Wij kunnen u daarbij helpen. Wilt u bespreken hoe? Neem contact met ons op:

Jan Appelman
E jan.appelman@rhdhv.com
M +31 6 51 29 17 09