Duurzame en leefbare steden, de standaard voor de toekomst. Een gigantische uitdaging, maar vanuit klimaatproblematiek en de gezondheidsgedachte een must. In het zojuist gepresenteerde klimaatakkoord worden vergaande maatregelen gepresenteerd, en de gemeente Amsterdam heeft gelukkig al een ambitieus plan gelanceerd om in 2030 nog enkel zero emissie auto’s toe te laten in de stad. Elektrisch rijden neemt fors toe als dit soort plannen wordt uitgevoerd. Hoe vangen we dit op in ons huidig energienetwerk? Met smart charging misschien? Een vooruitblik.

Verduurzaming mobiliteit vraagt andere aanpak

Mobiliteit veranderen is een uitdaging: de auto staat (of stond?) immers voor vrijheid en status. Toch willen we geen vol geparkeerde straten en parkeerproblemen meer, maar schone lucht. Voor de hand liggende maatregelen zijn minder vliegen, minder auto’s, minder reizen, meer OV en meer fietsen. Allemaal waar, maar we weten ook dat mensen uit de auto krijgen een taaie opgave is. Elektrificeren van auto’s lijkt een mooie oplossing, want het is goed voor zowel het klimaat (mits op groene energie) en luchtkwaliteit. Maar het lost parkeerproblemen en files niet op. Bovendien is hiervoor een laadinfrastructuur nodig met een achterliggend energienetwerk.

Of kiezen we, met het oog op een echt leefbare stad, voor een geheel andere aanpak die tot daadwerkelijke verandering leidt, leuk een haalbaar is? Als het aan ons ligt wel.

De toekomst van mobiliteit: elektrisch, gedeeld en slim

Op welke ontwikkelingen moeten we inzetten de komende tijd? Allereerst op deelconcepten. Deelauto’s zijn een belangrijke ontwikkeling op het gebied van duurzame mobiliteit, met potentieel veel impact. Een deelauto is duurzamer omdat één exemplaar meerdere auto’s vervangt. Die hoef je dus ook niet te produceren. Daarnaast zorgt het qua ruimtelijke ordening voor een verademing: geen vol geparkeerde straten meer.

Voorwaarde voor succes van deelconcepten, is dat ze onderdeel zijn van integrale mobiliteitsdiensten. We hebben het dan niet over de traditionele diensten met beperkingen, maar diensten die 100% klantgericht zijn, dus goed inspelen op wat de consument echt wil. Daarbij kan een dienst beter gewoon goed zijn en iets minder scoren op duurzaamheid, dan omgekeerd: het gaat om het totaaleffect. Een goede dienst speelt slim in op wat de consument wil: vrijheid, comfort en betaalbaarheid.

De elektrische auto is in Nederland in een gestage opmars en het slim opzetten van de benodigde (energie)infrastructuur is in volle gang. We moeten rekening houden met verschillende scenario’s: van een scenario zoals het nu is (iedereen een eigen auto en laadbehoefte) tot een scenario met 100% deelconcept en autonoom rijden met laadhubs buiten de stad, en alle tussenliggende scenario’s. Om te voorkomen dat een wildgroei aan laadpalen ontstaat, is laadpaalbeleid nodig. Zo houden we de leefomgeving mooi, en voorkomen we situaties als ooit met betaald parkeren: de hele stad vol met parkeermeters.

De meest recente ontwikkeling is autonoom en coöperatief rijden. Zo komt een deelauto in de verre toekomst zelf voorrijden in plaats van bestuurd door een chauffeur of dat de gebruiker de deelauto zelf ergens moet ophalen. Maar ook parkeerproblemen in steden krijgen een geheel andere dimensie met autonoom rijden. Auto’s kunnen geparkeerd worden waar ruimte is. Dat is niet per definitie voor de deur of vlak om de hoek. Enige voorwaarde is dat de auto op het juiste moment klaar staat conform de rit die de gebruiker wil gaan maken. Het is van belang om deze ontwikkeling ruim baan te geven en te sturen.

Terug naar het begin, smart charging

En dan? Dan rijden we allemaal elektrisch, al dan niet in een deelauto of zelfrijdend. Dan doemen er geheel nieuwe uitdagingen op. Er is geen reden om aan te nemen dat het totaal aantal reizigerskilometers de komende jaren daalt: al jaren stijgt dat aantal kilometers gestaag. De herkomst van de energie is wel anders: uit stroom en niet meer uit benzine of diesel. Naast het feit dat dit groene stroom moet zijn om klimaatdoelen te halen, is er ook een laad- en energie-infrastructuur nodig. Is het uitgangspunt om 18.00 uur thuiskomen en dan de auto opladen, dan hoef je geen moeilijke rekensom te maken om te concluderen dat de infrastructuur veel te duur wordt. Er ontstaat dan een vraagpiek waarvoor een forse netwerkverzwaring nodig is. Smart charging of load balancing lijkt hiermee een logische optie. Dit betekent dat de auto niet direct op vol vermogen de auto vollaadt zodra hij aan de laadpaal gekoppeld wordt. In plaats daarvan bepaalt de laadpaal zelf wanneer de auto volgeladen wordt, op basis van de beschikbaarheid van stroom en netcongestie. Dit voorkomt een hoge vraagpiek.

Maar er is meer. Smart charging gaat ook over optimaal matchen van energievraag en duurzaam aanbod. Concreet: als de wind hard waait de auto opladen en voordat het gaat waaien weten (of sturen) dat je deze energie ook kwijt kunt. Dit kan haaks staan op het voorkomen van pieken in het energienet. Ook impliceert deze aanpak dat auto’s zoveel mogelijk zijn ingeplugd om de batterij flexibel te gebruiken. Er zijn dus veel laadpunten nodig en in de openbare ruimte betaalt de gemeente hiervoor. En dan hebben we het nog niet over de consument die zelf ook wat wil, zoals vrijheid om te rijden wanneer hij dit wil en vanuit dit perspectief geneigd is om zo snel mogelijk zijn batterij vol te laden.

Dit vraagt dus een totaal andere aanpak waarbij het systeem als geheel wordt bekeken. De ene stakeholder moet iets meer investeren en de ander fors minder. Met als resultaat een flexibel systeem dat werkt voor alle stakeholders, en dat toekomstbestendig is. Dit krijgen we alleen voor elkaar door het doel, duurzame mobiliteit, voor ogen te houden, eindscenario’s te schetsen, de belemmeringen te onderkennen, weg te nemen en vervolgens (versneld) stappen te nemen.

Als expert in mobiliteit en energie denken we graag mee in dit soort integrale vraagstukken. Neem gerust contact op met Mark Gorter of Jos Siemons om eens te sparren.

Deze blog is geschreven door Jos Siemons en Mark Gorter.