Je zou afval kunnen bekijken door de circulaire bril. Door met deze bril op naar afval te kijken, komen hele andere circulaire oplossingen in zicht! In deze blog lees je hoe dat zou kunnen zien.

Traditioneel kijken we naar afval vanuit het perspectief van afvalstromen. We zien dan vele tientallen stromen, zoals metalen, oud papier en plastic afval. Zo is de huidige praktijk in Nederland ontstaan waarbij afvalstromen worden ingezameld, overgeslagen, opgebulkt en (vaak ver weg) grootschalig worden verwerkt voor recycling of verbranding.

Ik vind dat we afval moeten bekijken door de circulaire bril. Vanuit het ketenperspectief hebben consumenten dan eigenlijk maar vier typen afvalstromen:

  1. Afgedankte duurzame consumptiegoederen (gaan langer dan een jaar mee) 1
  2. Gebruikte niet-duurzame consumptiegoederen (gaan minder dan een jaar mee) 2
  3. Verpakkingen van consumptiegoederen 3
  4. Afval uit terrein- en tuinonderhoud

Afval gezien door de circulaire bril | Royal HaskoningDHV

Waarom onderscheid maken naar verschillende typen consumenten?

Op dit moment is de afvalinzameling zodanig ingericht dat het afval van verschillende typen consumenten (bewoners en bedrijven / overheden) strikt gescheiden wordt ingezameld. Waarom zou je dat eigenlijk willen doen? Al deze consumenten hebben ongeveer dezelfde afvalstromen. Zeker in omgevingen met een hoge druk op de openbare ruimte en een mix van type consumenten kan het gezamenlijk inzamelen van consumentenafval veel winst opleveren: minder voertuigbewegingen, hogere serviceniveau mogelijk en lagere kosten.

Wat zou de strategie kunnen zijn?

Verbeteren van de grondstoffenefficiëntie ofwel vermindering van materiaalverbruik is een belangrijk element in de circulaire economie. De volgende formule geeft aan hoe naar materiaalverbruik gekeken kan worden:

Aantal producten x Gewicht per product
Materiaalverbruik = Levensduur product x (1 - % kringloopsluiting)

De strategieën voor verbetering van de grondstoffenefficiëntie zouden gekoppeld kunnen worden aan de vier variabelen in de formule en de vier typen afvalstromen. ‘Levensduurverlenging’ zou bijvoorbeeld een goede strategie kunnen zijn voor duurzame consumptie goederen, zoals een fiets of een wasmachine. ‘Preventie’ (lager aantal producten) zou een goede strategie kunnen zijn voor zowel duurzame als niet-duurzame (eenmalige) consumptiegoederen, zoals eten en drinken. Voor alle type afval geldt dat deze na afdanking of gebruik terug de materiaalketen ingebracht moeten kunnen worden (% kringloopsluiting).

Welk verdienmodel past het beste bij de vier typen afvalstromen?

‘Waarde’ is een ander belangrijk element in de circulaire economie. Om waarde te creëren of te behouden kan gebruik gemaakt worden van circulaire verdienmodellen. Op hoofdlijnen kunnen zes circulaire verdienmodellen onderscheiden worden (zie figuur).

Afval gezien door de circulaire bril | Royal HaskoningDHV

De vier typen afvalstromen kunnen gekoppeld worden aan de circulaire verdienmodellen. De belangrijkste drijfveer hierbij is het behoud van waarde. De meeste potentiële waarde zit in (afgedankte) duurzame consumptiegoederen. Daar zou dan ook de focus op moeten liggen!

Vrijwel alle circulaire verdienmodellen kunnen worden toegepast op duurzame consumptiegoederen, maar de meeste waarde kan worden behouden bij het business model ‘levensduurverlening’. Dit business model biedt bij uitstek lokale en regionale kansen: het gaat hierbij om diensten waarbij vaak lokale bedrijven ingeschakeld kunnen worden.

Voor de andere drie typen afvalstromen zijn vanwege de lagere waarde van de stromen andere verdienmodellen beter geschikt. Belangrijk is in ieder geval de grondstoffenterugwinning. Voor niet-duurzame (eenmalige) consumptiegoederen en verpakkingen zou eigenlijk een randvoorwaarde moeten zijn dat deze of voor 100% goed te recyclen zijn of voor 100% zijn vervaardigd uit hernieuwbare materialen.

Wie zou wat kunnen of moeten doen?

Kijkende door de circulaire bril naar afval, strategieën en verdienmodellen zouden de huidige partijen in de keten hun positie meer circulair kunnen maken:

  • Circulaire input: producenten maken gebruik van gerecyclede of hernieuwbare grondstoffen. Hun producten zijn zodanig ontworpen dat ze volledig en hoogwaardig terug in de keten komen. De overheid verbiedt het gebruik van niet-duurzame consumptie goederen en verpakkingen wanneer deze niet voor (bijna) 100% gerecycled kunnen worden of niet bestaan uit hernieuwbare grondstoffen (strategie % kringloopsluiting).
  • Dematerialisatie: producenten verminderen het gewicht van verpakkingen en niet-duurzame consumptiegoederen en digitaliseren waar mogelijk consumptiegoederen (strategie minder gewicht)
  • Product als service: producenten en leveranciers zetten in op verkoop van “gebruik” in plaats dan verkoop van “eigendom” van bepaalde duurzame consumptiegoederen (strategie minder producten)
  • Deelplatforms: consumenten verminderen het aantal duurzame consumptiegoederen door deze gezamenlijk te gebruiken (strategie minder producten)
  • Product levensduurverlening: lokale dienstverlenende bedrijven bieden allerlei diensten aan omtrent reparatie, demontage en hergebruik van producten
  • Grondstoffenterugwinning: gemeenten en afvalbedrijven zamelen consumentenafval (gezamenlijk) efficiënt in met meer aandacht voor kwaliteit, in plaats van vooral kwantiteit

Hoe zou je hier als gemeente of regio op in kunnen spelen?

Naast de vaak al gebruikelijke activiteiten die gemeenten op gebied van afval faciliteren, zie ik onder meer de volgende nieuwe mogelijkheden:

  • Bundelen van consumentenafval stromen van verschillende typen consumenten (huishoudens, dienstensector, horeca en detailhandel)
  • Meer aandacht voor duurzame consumptiegoederen. Kansen liggen op vlak van betere benutting (zoals deelplatforms) en levensduurverlening (reparatie / hergebruik)
  • Verleggen focus van inzameldiensten (grondstoffenterugwinning) naar circulaire diensten (levensduurverlening) zoals reparatie en demontage
  • Meer aandacht voor kwaliteit van stromen (hoogwaardig recyclen) in plaats van alleen kwantiteit (% scheiding)
 

Week van de Circulaire Economie januari 2017

In de Week van de Circulaire Economie publiceren wij iedere dag een “circulair blog”:

  1. Maandag: Afval gezien door de circulaire bril
  2. Dinsdag: Circulair inkopen in de praktijk
  3. Woensdag: Hoe restafval te verminderen met 100 kg/inw? Twee inspirerende voorbeelden
  4. Donderdag: In 5 stappen naar een circulaire GWW
  5. Vrijdag: Let op! Weggooien kost geld.

We hopen je hiermee te inspireren om samen stappen te zetten naar een circulaire toekomst!