Terug naar het verhaal 

[1] De term technologische tsunami is ontleend aan prof. dr. JW Drukker. Opeenvolgende tijdperken van grote technologische verandering, vaak vergeleken met een golf, noemt Drukker tsunami om het plotselinge karakter en de ingrijpende gevolgen ervan aan te duiden. JW Drukker, ‘Things to come’, Oratie Universiteit Twente, 3 december 2009. 

[2] Zowel het bezit als het gebruik van computers nam toe: het aantal Nederlandse huishoudens met een computer steeg van 9% in 1985 naar 49% in 1995. Gussenhoven, Founding NEMO (2013), 216. In 2019 was in 79% van de huishoudens een laptop (en in 89% een smartphone) te vinden. Bron: CBS.

[3] Het steeds kleiner worden van elektronische componenten begon in 1971. Toen bracht Intel de eerste microprocessor op de markt. Niet groter dan enkele millimeters beschikte deze 4-bits processor over dezelfde rekenkracht als de eerste elektronische kamervullende computer uit 1946. 

[4] Gussenhoven, Founding NEMO (2013), 218. Aldaar geciteerd NRC Handelsblad, ‘De opkomst van de computernetwerken. Een leven zonder netwerk is ondenkbaar’, 26 sept 1984. 

[5] In 2005 was 17% van de mensen online, in 2019 was dit toegenomen tot 51%. NB ‘online zijn’ is gedefinieerd als minstens één keer online in de afgelopen drie maanden. Bron: International Telecommunication Union (ITU) via Gapminder.org.

[6] Interview Wahyu Hariyono, 2 juli 2021.

[7] Zie ook verhaal 6 over de Engelse groene wortels van het bureau.

[8] De genoemde afspraken werden gemaakt in 1997 en vastgelegd in het Kyoto Protocol on Climate Change. Gussenhoven (2013), 298-299 en 302-303.

[9] Denk bijvoorbeeld aan The Virgin Earth Challenge in 2007, waarbij Al Gore en Richard Branson bedrijven uitdaagden om oplossingen voor het broeikasprobleem aan te dragen. 

[10] Uitspraken gedaan door de drie presidenten van respectievelijk de US National Academy of Engineering, Britse Royal Academy of Engineering en Chinese Academy of Engineering. Van der Vleuten, Oldenziel en Davids, Engineering the future, understanding the past: a social history of technology. (2017), 163-167.

[11] De toestand in de wereld werd in uitzonderlijk dramatische woorden geschetst: “excessive consumption of fossil fuels is contributing to global warming and air pollution […] the world population escalates […] rural areas are under pressure as never before”. Annual Report Royal HaskoningDHV 2013, 10-11. In 2009 benoemde Royal Haskoning ‘sustainability and innnovation’ als een van de krachten van het bedrijf. Annual Report Royal Haskoning 2009, 16.

[12] Aangeduid met de term SaaS: Software as a Service.

[13] Zie verhaal 2 De Koning in Egypte, noot 5.

[14] En was in 1965 nog sprake van een (vanuit Westers perspectief) ‘ontwikkeld’ en een zich ‘ontwikkelend’ deel, in 2017 behoorde intussen 85% van de mensheid tot de ontwikkelde wereld. Het kenmerk van ontwikkeling: hoger inkomen en daarmee samenhangend kleine gezinnen en een lage kindersterfte. Rosling, H., Rosling, O., & Rönnlund,
A. R., Factfulness: ten reasons we’re wrong about the world - and why things are better than you think. (2018), 34-38. 

[15] De universiteit is overigens gesticht door het Nederlandse koloniale bestuur in 1920. Zie https://www.itb.ac.id/history.

[16] Interview Wahyu Hariyono, 2 juli 2021.

[17] Interview Máire Bradley, 30 juni 2021.

[18] Op de golven van technologische ontwikkelingen (en daarmee samenhangende economische ontwikkeling) bewogen DHV en Royal Haskoning zich al jaren over de wereld. Zie ook verhaal 5 in deze serie.

[19] Interview Piyush Katakwar, 7 juli 2021.

[20] De door haar gemaakte website bestaat nog steeds: reddebomenvanhetbolwerk.nl. Interview Yasmine Wiersema, 30 juni 2021.

[21] https://www.emissieautoriteit.nl/onderwerpen/klimaatakkoord-van-parijs.

[22] Zo wil het Verenigd Koninkrijk alle huizen in 2030 voorzien van energie die is opgewekt door offshore wind (windmolenparken op zee). Royal HaskoningDHV werkt in dat kader aan EIA (Environmental Impact Assessments) voor North Falls Offshore Wind Farms, East Anglia ONE North en East Anglia TWO. Interview Melissa Roe-Ely (1994), marine biologist en adviseur van Royal Haskoning in Liverpool, 1 juli 2021.

[23] Zie verhaal 8 in deze reeks.

[24] Interview Yasmine Wiersema, 30 juni 2021. 

[25] Barnwell, M., Design and Culture: A Transdisciplinary History (2021), 4.